%********** Rozdzial 2 **********
\chapter{Meteorologia}
\section{Wstęp}
Meteorologia zajmuje się opisem i przewidywaniem pogody. Dzięki znajomości meteorologii łatwo zaplanujemy naszą wyprawę. Dodatkowo wiedza ta zwiększa nasze bezpieczeństwo na jachcie, a tym samym komfort i przyjemność żeglowania.

Rozdział składa się z trzech części. W pierwszej omówimy, z czego składa się pogoda i jakie podstawowe zależności występują między jej składnikami. Korzystając z tych informacji, w części drugiej przedstawimy zjawiska pogodowe i jakie mają one następstwa. Pomoże nam to zrozumieć i przewidzieć zachowanie otaczającego nas żywiołu. W części trzeciej zbierzemy informacje umożliwiające samodzielne przewidywanie pogody oraz przedstawimy źródła profesjonalnej prognozy pogody.

\section{Składniki pogody}
\subsection{Czym jest pogoda?}
Pogoda jest to zbiór zjawisk zachodzących w dolnych warstwach atmosfery w danej chwili na danym obszarze~(\autoref{fig:atmosfera}).
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=.5\textwidth]{meteorologia//atmosfera}
	\caption{Warstwy atmosfery}
	\label{fig:atmosfera}
\end{figure}
Warto zastanowić się co to właściwie znaczy? Przez dolne warstwy atmosfery rozumiemy troposferę - dolne 6-10 km atmosfery (w zależności od szerokości geograficznej). Inne warstwy atmosfery nas mniej interesują ponieważ w nich nie żeglujemy. W troposferze znajdują się też wszystkie chmury. Charakterystyczna dla definicji pogody jest jej lokalność i chwilowość. Warunki na innym obszarze ziemi mogą być przecież diametralnie różne. Uśredniona w dłuższym okresie czasu pogoda nosi nazwę klimatu.

\subsection{Temperatura}
Najważniejszym składnikiem pogody, pierwotnym względem innych, jest temperatura. Fizycy określają ją jako miarę energii. To prawda. Łatwo wyobrazić sobie zupełny bezruch - wszystko zamarznięte. W takich warunkach ciężko o jakiekolwiek zmiany, a tym bardziej o zjawiska pogodowe. Głównym źródłem ciepła na Ziemi jest Słońce, co w połączeniu z obrotem ziemi wokół własnej osi, pochyleniem orbity, różnicami w nagrzewaniu się różnych materiałów itd. powoduje bardzo duże zróżnicowanie temperatury. To właśnie czyni pogodę tak zmienną i trudną do przewidzenia.

Jak wiadomo, temperaturę mierzymy termometrem. Od wieków próbuje się jej nadać różne skale. Fizycy używają do tego skali lorda Kelvina, narody anglosaskie skali Farhenheita, a u nas zazwyczaj używa się stopni Celsjusza. Wzory pozwalające na szybkie przeliczanie jednej skali na drugą przedstawiono w~\autoref{tab:skale_temperatur}.
\begin{table}
	\centering
	\begin{tabular}{l|l|l|l}
	 & Celsjusz & Kelvin & Fahrenheit \\ \hline
	Celsjusz & & $T[^oC]=T[K] - 273,15$ & $T[^oC]=(T[^oF]-32)*\frac{5}{9}$ \\ \hline
	Kelvin & $T[K] = T[^oC] + 273,15 $ & & $ T[K] = (T[^oF] +459,67)*\frac{5}{9}$\\ \hline
	Fahrenheit & $T[^oF]=T[^oC]*\frac{9}{5}+32$ & $T[^oF]=T[K]*\frac{9}{5}-459,67$ &
	\end{tabular}
	\caption{Przeliczanie skal temperatur}
	\label{tab:skale_temperatur}
\end{table}
Termometry zazwyczaj oparte są o wyskalowaną w danej jednostce wysokość słupa cieczy (rtęci lub alkoholu). Przy odczycie temperatury z takiego termometru trzeba pamiętać, aby patrzeć prostopadle do podziałki. W przeciwnym razie nasz odczyt może być zafałszowany nawet o kilka stopni. Problem ten oczywiście nie występuje w przypadku coraz częściej stosowanych termometrów elektronicznych. Warto pamiętać, że poprawny odczyt temperatury nie gwarantuje poprawności pomiaru. Wbrew pozorom nie jest to takie oczywiste i nagminnie zdarzają się błędy przy pomiarze temperatury. Przede wszystkim temperaturę mierzymy w cieniu! W miejscu nasłonecznionym tak naprawdę nie mierzymy temperatury powietrza, a zdolność samego termometru lub jego otoczenia do nagrzewania się. Wystarczy wyobrazić sobie, że termometr położymy na wystawionej na słońce blasze. Warto zatem zapamiętać, iż nie ma czegoś takiego jak temperatura powietrza w słońcu, a wszystkie temperatury podawane w prognozach pogody są mierzone w cieniu. Drugim częstym błędem jest pomiar temperatury termometrem wystawionym na działanie wiatru. Każdy z nas korzystał chyba z wiatraka w celu ochłody lub poczuł przyjemny chłód w upalny dzień podczas szybkiej jazdy rowerem. Przepływ powietrza wokół termometru zafałszuje jego wskazanie. Temperaturę mierzymy w powietrzu stojącym, nieruchomym (np. przy osłoniętej od wiatru i Słońca zejściówce). Również w przypadku pomiaru temperatury wody nie należy po prostu zanurzać termometru za burtą. W przypadku poruszania się jachtu pomiar będzie zafałszowany przez ruch wody. Lepiej w tym celu zanurzyć termometr w nieruchomej wodzie pobranej zza burty np. wiadrem.

\subsection{Ciśnienie}
Kolejnym składnikiem opisu pogody jest ciśnienie. Mówi ono o nacisku jaki wywiera dana siła na daną powierzchnię. Aby to lepiej zrozumieć można przeprowadzić prosty eksperyment. Naciśnijmy palcem na koniec szpilki i potem z taką samą siłą na stół. Oczywiście w przypadku szpilki (mała powierzchnia) odczujemy nacisk dużo bardziej niż naciskając stół (duża powierzchnia). Ciśnienie atmosferyczne jest to zatem nacisk słupa powietrza znajdującego się nad nami. Im go więcej tym wyższe ciśnienie atmosferyczne.

Ciśnienie atmosferyczne mierzymy barometrem. Podstawą ich działania zazwyczaj jest uginająca się pod wpływem ciśnienia atmosferycznego membrana. Obecnie używaną miarą ciśnienia jest Pascal ($1Pa=1N/1m^2$). Jeden Pascal jest wartością bardzo małą, stąd zazwyczaj stosuje się hektopascale ($1 hPa = 100 Pa$). Do niedawna, przy pomiarze ciśnienia, używano jednak milimetrów słupa rtęci (czasem określane jako tor $1Tr=1mmHg$). Ponieważ wciąż można się jeszcze spotkać z barometrami wyskalowanymi w tej jednostce poniżej zamieszczono wzory pozwalające szybko przeliczać ciśnienie między jednostkami:
\begin{eqnarray}
p[hPa]=\frac{3}{4} p[mm Hg] \\
p[mm Hg]=\frac{4}{3} p[hPa]
\end{eqnarray}

Historycznie przyjęto, iż ciśnieniu normalnemu odpowiada 760 mm Hg mierzonego na poziomie morza. Odpowiada temu 1013,25~hPa, czasem oznaczane jako atm-atmosfera fizyczna. Jak już wspomnieliśmy ciśnienie mówi o nacisku słupa powietrza znajdującego się nad nami. W związku z tym im wyżej się znajdujemy, tym ciśnienie jest niższe. Dla celów porównywania pomiarów pochodzących z różnych obszarów bardzo często normalizuje się zatem wszystkie ciśnienia tak jakby były one mierzone na wysokości poziomu morza.

Powróćmy teraz na chwilę do temperatury. Powiedzieliśmy, iż jest ona przyczyną wszelkich zjawisk pogodowych. Z ciśnieniem nie jest inaczej. Zastanówmy się jak zmienia się ciśnienie przy powierzchni ziemi w zależności od temperatury. Jak już wspominaliśmy temperatura wyraża energię. W miarę podgrzewania ziemi, cząsteczki powietrza przy jej powierzchni nabierają więcej energii. W związku z tym zaczynają się "rozpychać" i powietrze rozrzedza się. Przyczynia się to do unoszenia go w górę (rzadszy materiał unosi się do góry w gęstszym ośrodku). Dobrym przykładem unoszenia się cieplejszego powietrza są balony. Stąd już tylko krok do ciśnienia. Skoro powietrze unosi się to mniej go na nas naciska, a przez to ciśnienie jest mniejsze. Oczywiście zjawisko zachodzi również w drugą stronę, gdy powietrze jest chłodne. Zimne powietrze opada wywierając na nas większy nacisk, tym samym tworząc obszar wysokiego ciśnienia. Obydwa zjawiska przedstawiono na rysunku~\autoref{fig:powstawanie_cisnienia}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=.5\textwidth]{meteorologia//powstawanie_cisnienia}
	\caption{Różnicowanie się ciśnienia}
	\label{fig:powstawanie_cisnienia}
\end{figure}

\subsection{Wiatr}
Każdy z nas intuicyjnie wie czym jest wiatr, ale warto przytoczyć jego definicję (za IMGW): "wiatr jest to naturalny poziomy ruch powietrza". Uwagę zwraca słowo poziomy. Ma ono odróżnić wiatr od prądów wstępujących i zstępujących, które są ruchami pionowymi. Ruchy pionowe i poziome mają nieco inny mechanizm powstawania i stąd wprowadzone rozróżnienie. %Dodatkowo, jako żeglarzy, interesuje nas wyłącznie poziomy ruch powietrza jako i my poruszamy się w poziomie (nie polecam żeglowania po wodospadzie).

Wiatr mierzony jest przy pomocy wiatromierza (inaczej anemometru). Przy opisie wiatru podaje się jego kierunek i siła. Kierunek wiatru charakteryzuje się określając kierunek, z którego on wieje. Ponieważ waha się on zazwyczaj w pewnym zakresie, nie ma sensu podawanie go z dokładnością większą niż $10^o$. Często kierunek wiatru określa się przy pomocy tzw. rumbów (w praktyce tylko parzystych tj. N, NNE, NE, ENE, E itd.). Siła wiatru określana jest z kolei przez jego prędkość: $[m/s]$, $[km/h]$, $[w]$ (węzły - mile morskie na godzinę). Oprócz jednostek fizycznych, w żeglarstwie, do określania siły wiatru najczęściej stosuje się skalę Beauforta przedstawioną w tabeli~(\ref{tab:skala_Beauforta}).
\begin{sidewaystable}[!ht]
\centering
\begin{tabular*}{\textwidth}{l|l|l|l|p{3 cm}|p{6cm}|p{6cm}}
\textbf{$^o$B} & \textbf{m/s} & \textbf{km/h} & \textbf{w} & \textbf{Nazwa (ang.)} & \textbf{Oznaki na morzu} & \textbf{Oznaki na lądzie} \\ \hline
0	&	0-0,2	&	0	&	0-1	&	cisza (calm)	&	Gładka powierzchnia wody.	&	Bezruch powietrza. \\ \hline
1	&	0,3-1,5	&	1-6	&	1-3	&	powiew (light air)	&	Drobne zmarszczki na wodzie.	&	Wiatr lekko oddziałuje na dym. \\ \hline
2	&	1,6-3,3	&	7-11	&	4-6	&	słaby wiatr	(light breeze)&	Drobna, krótka fala	&	Wiatr odczuwalny na skórze. Liście drżą. \\	\hline
3	&	3,4-5,4	&	12-19	&	7-10	&	łagodny wiatr (gentle breeze)	&	Duże falki o szklistych grzbietach	&	Wiatr porusza liście i małe gałązki \\ \hline
4	&	5,5-7,9	&	20-29	&	11-15	&	umiarkowany wiatr (moderate breeze)	&	Małe fale, na grzbietach których tworzy się piana. Słychać plusk fal.	&	Wiatr porusza gałęzie. \\ \hline
5	&	8,0-10,7	&	30-39	&	16-21	&	świeży wiatr (fresh breeze)	&	Gęste, białe grzebienie fal. Poszum morza.	&	Wiatr porusza większe gałęzie, wiatr gwiżdże w uszach. \\ \hline
6	&	10,8-13,8	&	40-50	&	22-27	&	silny wiatr	(strong breeze) &	Tworzą się grzywacze, wyraźny szum morza, fale z pianą na grzbietach i bryzgi	&	Wiatr porusza duże gałęzie, świst wiatru na przedmiotach \\ \hline
7	&	13,9-17,1	&	51-62	&	28-33	&	bardzo silny wiatr (near gale)	&	Piana układa się w pasma. Głośny szum morza.	&	Całe drzewa w ruchu. Pod wiatr idzie się z trudem. \\ \hline
8	&	17,2-20,7	&	63-75	&	34-40	&	sztorm (gale)	&	Wysokie, długie fale. Fale z obracającymi się grzbietami. Pasma piany.	&	Wiatr ugina pnie, łamie gałęzie. \\ \hline
9	&	20,8-24,4	&	76-87	&	41-47	&	silny sztorm (strong gale)	&	Wielkie fale z gęstą pianą. Urywany ryk morza.	&	Wiatr unosi drobne przedmioty, łamie duże gałęzie \\ \hline
10	&	24,5-28,4	&	88-102	&	48-55	&	bardzo silny sztorm	(storm) &	Powierzchnia morza jest biała. Fale przełamują się. Widoczność jest ograniczona.	&	Wiatr łamie drzewa. Poważne uszkodzenia konstrukcji. \\ \hline
11	&	28,5-32,6	&	103-117	&	56-63	&	gwałtowny sztorm (violent storm)	&	Wiatr zrywa wierzchołki fal. W powietrzy unosi się pył wodny.	&	Spustoszenie \\ \hline
12	&	$>$36,9	&	$>$117	&	$>$63	&	huragan	(hurricane) &	Kipiel wodny. Bardzo ograniczona widoczność.	&	armagiedon
\end{tabular*}
\caption{Skala Beauforta}
\label{tab:skala_Beauforta}
\end{sidewaystable}
Przy posługiwaniu się skalą Beauforta koniecznie trzeba pamiętać, iż jest to skala morska! Wszystkie oznaki na wodzie dotyczą morza, gdzie fala rzeczywiście ma miejsce i czas, aby narosnąć. Stąd na śródlądziu żeglarze wykazują często skłonność do zaniżania siły wiatru, co może być opłakane w skutkach. Jeszcze raz warto przypomnieć, że jachty śródlądowe nie są zazwyczaj przystosowane do pływania przy sile wiatru większej niż $6^oB$. Umyślnie też nie przedstawiliśmy zaleceń dotyczących dostosowania ożaglowania do siły wiatru. Warto stosować zasadę: "jeśli pomyślisz o refowaniu, to jest właśnie ten moment, w którym powinieneś to zrobić".

Wiatr jest następstwem różnicy ciśnień\footnote{dla zaawansowanych: wiatr jest gradientem ciśnienia}. W celu zrozumienia jego powstawania wytłumaczmy najpierw zasadę wyrównywania się ciśnień. Wyobraźmy sobie pudełko przedzielone na pół płytą~(\autoref{fig:wyrownywanie_cisnienia}).
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//wyrownywanie_cisnienia}
	\caption{Mechanizm wyrównywania się ciśnień}
	\label{fig:wyrownywanie_cisnienia}
\end{figure}
W jednej strony znajduje się mało powietrza (mało cząsteczek - małe ciśnienie - słabo się "rozpychają"), z drugiej bardzo dużo (dużo cząsteczek - duże ciśnienie - cząsteczki "rozpychają" się). Co się stanie po usunięciu przegrody? Ciśnienie wyrówna się! Ponieważ cząsteczki cały czas są w ruchu to po pewnym czasie się przemieszają i ich liczba w każdej z połówek będzie mniej więcej równa. Widać to np. przy spuszczaniu powietrza z napompowanego balonika, czy przy wyrównywaniu się poziomów wody przy połączeniu naczyń (śluza). Przepływ powietrza celem wyrównania się ciśnień nazywamy wiatrem. Oczywiście, im ta różnica większa tym silniejszy będzie też wiatr.

Jako przykład powstawania wiatru omówimy zjawisko bryzy. Jest to wiatr lokalny, okresowy, występujący przy brzegach dużych akwenów. W zależności od pory dnia rozróżnia się bryzy dzienną (morską) i nocną (lądową). Przedstawmy najpierw mechanizm powstawania bryzy morskiej. Jak wiadomo, woda dużo wolniej zmienia swoją temperaturę niż ląd. Każdy z nas np. kąpał się latem dla ochłody lub czekał aż zamarznie ślizgawka podczas, gdy wokół ziemia była już zmrożona. W ciągu dnia zatem ląd nagrzewa się szybciej, a woda wolniej. Nagrzane powietrze nad lądem unosi się do góry. W miarę unoszenia wychładza się ono. Gdy się już oziębi staje się ciężkie i zaczyna opadać. Nie opada jednak nad lądem, a nad wodą, która jest zimniejsza i nad która nie ma takiego prądu unoszenia powietrza (konwekcji). Tym samym tworzą się dwa ośrodki ciśnienia: niż nad lądem i wyż nad wodą. Jak pokazaliśmy przed chwilą, ciśnienie dąży do wyrównania się. W związku z tym powstaje wiatr wiejący od wody w kierunku lądu. Nocą sytuacja jest odwrotna. W związku z szybszym ochładzaniem się, ląd ma niższą temperaturę niż woda. Analogicznie zatem bryza nocna wieje od lądu w kierunku morza. Obydwa zjawiska przedstawiono na~\autoref{fig:bryzy}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//bryzy}
	\caption{Powstawanie bryz}
	\label{fig:bryzy}
\end{figure}
Zasięg bryzy wynosi zazwyczaj kilka-kilkanaście kilometrów, a jej siła może dochodzić nawet do $5^oB$. Zarówno zasięg, jak i siła zjawiska zależna jest od różnicy temperatur między lądem i wodą, a ogólniej od różnicy w ich zdolności do nagrzewania się. Dla przykładu zjawisko bryzy będzie silniejsze przy brzegach piaszczystych niż przy bagiennych. Bryza dzienna zaczyna się około godziny 10 rano, by po południu osiągnąć swe maksimum i zgasnąć pod wieczór. Bryza nocna natomiast zaczyna się po północy i najsilniejsza jest zaraz po wschodzie słońca.

\subsection{Wilgotność}
Jak wiadomo, powietrze jest mieszaniną gazów - w większości azotu i tlenu. Występuje w nim też para wodna - około 0,1\%. Mimo swej śladowej ilości, w ogromnym stopniu kształtuje ona pogodę. Dzieje się tak z powodu bardzo dobrych zdolności wody do odbijania światła i gromadzenia energii.

Miarą ilości pary wodnej w powietrzu jest właśnie wilgotność. Tak jak ciśnienie, wilgotność jest bezpośrednio związana z temperaturą. Im temperatura wyższa tym większa może być maksymalna ilość znajdującej się w nim pary wodnej. Działa tu taki sam mechanizm jak w przypadku rozpuszczania cukru, czy soli w wodzie. W gorącej herbacie można rozpuścić znacząco więcej cukru niż w zimnej. Co więcej, w przypadku ostudzenia herbaty i mocnego posłodzenia, cukier znów wytrąci się i osiądzie na dnie. Identyczne zjawisko obserwujemy np. przy skraplaniu się rosy podczas zimnych poranków, czy jako "pocenie się" butelek wyjmowanych z zamrażarki. Temperatura odpowiedzialna jest też za powstawanie pary wodnej. Im wyższa temperatura tym woda szybciej paruje i tym większa na danym obszarze wilgotność.

Wilgotność mierzy się higrometrem. Podaje się ją w jednej z dwóch skal - bezwzględnej i względnej. Wilgotność bezwzględna mówi nam ile gramów pary wodnej znajduje się w $1m^3$ powietrza. Wilgotność względna natomiast opisuje w jakim stopniu powietrze nasycone jest parą wodną (wyraża się ją w procentach). Wilgotność względna 100\% oznacza, iż w danej temperaturze nie da się już więcej rozpuścić pary wodnej, a każde dodatkowa porcja pary wodnej wytrąci się w postaci drobnych kropel.

\subsection{Chmury}
Bezpośrednim następstwem skraplania się pary wodnej w powietrzu jest powstawanie chmur lub mgły. Chmury są to właśnie drobne kropelki wody (bądź lodu w wyższych partiach troposfery) unoszące się w powietrzu.

Istnieje wiele rodzajów chmur różniących się budową, kształtem i wysokością występowania. Różne rodzaje chmur przedstawiono na~\autoref{fig:rodzaje_chmur}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//rodzaje_chmur}
	\caption{Rodzaje chmur}
	\label{fig:rodzaje_chmur}
\end{figure}
Należy pamiętać, iż nigdy nie zobaczymy wszystkich rodzajów chmur jednocześnie - rysunek ma charakter poglądowy. Bardziej szczegółowe omówienie rodzajów chmur przedstawiono w~\autoref{tab:rodzaje_chmur}.
\begin{sidewaystable}[!ht]
	\centering
	\begin{tabular*}{\textwidth}{l|p{10cm}|p{4cm}|l}
	\textbf{Nazwa} & \textbf{Opis} & \textbf{Opad} &\textbf{Symbol} \\ \hline
	\textbf{Cirrus} & Chmura pierzasta składająca się z kryształków lodu. Ma postać delikatnych, rozwichrzonych włókien & Brak & Ci \\ \hline
	\textbf{Cirrocumulus} & Chmura pierzasto-kłębiasta składająca się z kryształków lodu. Ma postać płatków, ziarenek. & Brak & CC \\ \hline
	\textbf{Cirrostratus} & Chmura pierzasto-warstwowa składająca się z kryształków lodu. Ma postać lekkiej zasłony, rozciągniętych włókien. Powoduje zjawisko halo. & Brak & Cs \\ \hline
	\textbf{Altocumulus} & Chmura kłębiasta średniego piętra zbudowana z kropelek wody. Ma postać ławic złożonych z pojedynczych "baranków". & Wirga - deszcz, który wyparowuje zanim dotrze do ziemi widoczny jako smugi. & Ac \\ \hline
	\textbf{Altostratus} & Chmura warstwowa średniego piętra zbudowana z kropelek wody i kryształków lodu. Ma postać szarej, rozległej warstwy przesłaniającej niebo. & Możliwe niewielkie opady deszczu. & As \\ \hline
	\textbf{Nimbostratus} & Chmura deszczowo warstwowa niskiego piętra zbudowana z kropelek wody i kryształków lodu. Ma postać rozległej, ciemnoszarej warstwy o bardzo niskiej podstawie. Całkowicie przesłania niebo. & Zazwyczaj ciągły opad deszczu & Ns \\ \hline
	\textbf{Stratocumulus} & Chmura warstwowo-kłębiasta niskiego piętra zbudowana z małych kropelek wody. Wygląd podobny do chmury altocumulus, jednak odróżnia ją niższa podstawa i większe człony składające się na chmurę. & Możliwe słabe opady deszczu. & Sc \\ \hline
	\textbf{Stratus} & Chmura warstwowa niskiego piętra zbudowana z kropelek wody i kryształków lodu. Ma postać szarej warstwy zasłaniającej duże połacie nieba. & Możliwe stałe i ciągłe opady np. mżawka. & St \\ \hline
	\textbf{Cumulus} & Chmura kłębiasta niskiego piętra zbudowana z kropelek wody. Wyglądem przypomina "baranki", jest biała o ciemniejszej podstawie. & Brak & Cu \\ \hline
	\textbf{Cumulonimbus} & Chmura kłębiasto-deszczowa zbudowana z kropelek wody i kryształków lodu. Bardzo mocno wypiętrzona - jako jedyna znajduje się we wszystkich piętrach jednocześnie. Często przypomina kształtem kowadło o bardzo ciemnej podstawie i jasnobiałym wierzchołku. Chmurze tej mogą towarzyszyć burze (nazywana jest wtedy chmurą burzową), oraz gwałtowne podmuchy wiatru - szkwały. Czasem u podstawy chmury spotyka się kołnierz burzowy w postaci rozległego, wyraźnie odcinającego się wału. & Przelotne, silne opady deszczu. & Cb \\ \hline
	\end{tabular*}
	\caption{Rodzaje chmur}
	\label{tab:rodzaje_chmur}
\end{sidewaystable}
Poniżej chmur, tuż przy powierzchni ziemi, występują mgły. Można je postrzegać jako nisko położone chmury warstwowe.

Przykładem mechanizmu powstawania chmur jest między innymi wspomniana już wcześniej konwekcji (\autoref{fig:konwekcja}).
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=.5\textwidth]{meteorologia//konwekcja}
	\caption{Konwekcyjne powstawanie chmur}
	\label{fig:konwekcja}
\end{figure}
Dana powierzchnia silnie nagrzewa się, co z jednej strony przyspiesza parowanie, a z drugiej powoduje unoszenie się powietrza znad tej powierzchni. Powietrze te zabiera ze sobą powstałą parę wodną. Jak już wspomnieliśmy temperatura maleje wraz z wysokością n.p.m. Równocześnie zatem maleje rozpuszczalność pary wodnej i zaczyna się ona skraplać tworząc chmury. W ten sposób powstaje chmura kłębiasta - Cumulus (Cu). Jeśli parowanie jest bardzo intensywne (np. w gorące, letnie dni) chmura zaczyna się wypiętrzać\footnote{dla zaawansowanych: powstaje Cumulus Congestus}. Dalsza rozbudowa chmury Cumulus powoduje jej przekształcenie się w chmurę kłębiastą, deszczową - Cumulonimbus (Cb). Stąd też w parne, gorące, letnie dni często po południu i wieczorem można spodziewać się burzy.

\section{Zjawiska pogodowe}
Następstwem przedstawionych powyżej podstawowych mechanizmów są zjawiska pogodowe. Dla każdego z nich charakterystyczny jest sposób powstawania i zachowanie. W poniższym podrozdziale uszeregowano zjawiska względem obszaru oddziaływania: od zjawisk obejmujących całą kulę ziemską po obszar parunastu metrów. Oddaje to jak skomplikowanym procesem jest przewidywanie pogody.

\subsection{Globalna cyrkulacja powietrza}
Jak pamiętamy z poprzedniego podrozdziału, wiatr powstaje w wyniku wyrównywania się ciśnień - wieje od wyżu do niżu. Te z kolei są wynikiem różnicy temperatur. Wyobraźmy sobie teraz kulę ziemską oświetloną jak na~\autoref{fig:cyrkulacja_prosta}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//cyrkulacja_prosta}
	\caption{Mechanizm powstawania globalnej cyrkulacji powietrza}
	\label{fig:cyrkulacja_prosta}	
\end{figure}
Na równiku jest najcieplej, stąd ogrzane powietrze znad równika unosi się do góry (jest rzadsze - lżejsze). W miarę wznoszenia jego temperatura zmniejsza się, przez co powietrze opada nad biegunami (tam jest najzimniej). Mamy zatem układ niskiego ciśnienia nad równikiem i wysokiego nad biegunami. Następstwem tego są wiatry, nazywane pasatami, które mają na celu wyrównanie tej różnicy ciśnień (przypomnijmy sobie mechanizm powstawania bryz). Na rysunku pokazano jednak, że wiatr nie wieje jednak wzdłuż południków. Dzieje się tak w związku z obrotem Ziemi wokół własnej osi. Wyobraźmy sobie sytuację jak na~\autoref{fig:coriolis}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//coriolis}
	\caption{Ilustracja powstawania siły Coriolisa}
	\label{fig:coriolis}	
\end{figure}Chcemy narysować ołówkiem prostą od linijki na wirującym kole. Ruch koła sprawi, iż w miarę oddalania się od środka koła, linia będzie coraz bardziej odbiegać od swego początkowego kierunku\footnote{Z fizyki wiemy, iż prędkość chwilowa punktu na okręgu dana jest wzorem $V=\omega r$, gdzie $r$ to promień, a $\omega$ to prędkość kątowa}. Zjawisko to nosi nazwę siły Coriolisa i powoduje iż na półkuli północnej wiry (np. powietrza, wody) kręcą się w prawą stronę, zaś na południowej w przeciwną.

Przejdźmy teraz od naszego uproszczonego modelu do modelu globalnej cyrkulacji powietrza na Ziemi. Jak wiadomo oś obrotu kuli ziemskiej względem orbity jest jednak pochylona o~$23,5^o$. W związku z tym komplikuje się również cyrkulacja powietrza. Zamiast jednej cyrkulacji na półkulę otrzymujemy aż trzy (\autoref{fig:cyrkulacja_globalna}), zasada pozostaje jednak taka sama.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//cyrkulacja_globalna}
	\caption{Globalna cyrkulacja mas powietrza}
	\label{fig:cyrkulacja_globalna}	
\end{figure}
Patrząc na szerokości geograficzne pasatów można zrozumieć skąd się wzięły określenia "ryczące czterdziestki" i "wyjące pięćdziesiątki". Łatwo też dostrzec dlaczego nad Polską przeważają wiatry zachodnie ($51^o-56^o$~N) i dlaczego Bałtyk jest uznawany za jedno z trudniejszych mórz do żeglugi.

\subsection{Układy ciśnienia}
Widzieliśmy przed chwilą jak powstają wyże i niże w skali globu. Układy ciśnienia mogą jednak powstawać i powstają też w skali dużo mniejszej - zawsze jednak mają ogromny wpływ na pogodę. Ciśnienie atmosferyczne przedstawia się na mapach przy pomocy izobar - tj. linii łączących punkty o tym samym ciśnieniu. Przykładową mapę baryczną przedstawiono na~\autoref{fig:mapa_baryczna}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//mapa_baryczna}
	\caption{Mapa baryczna}
	\label{fig:mapa_baryczna}	
\end{figure}
Im izobary gęściej tym szybsza jest zmiana ciśnienia na danym obszarze. Oznacza to także bardzo silny wiatr z kierunku od wyżu do niżu. Stąd, mierząc ciśnienie warto sprawdzić poprzednie odczyty i szybkość z jaką się one zmieniają.

Jak pamiętamy niżom towarzyszą prądy wstępujące (konwekcyjne), które mogą unosić ze sobą duże ilości pary wodnej. Ta z kolei zamienia się po ochłodzeniu w chmury. W przypadku bardzo silnej konwekcji, chmurom towarzyszą opady, a nawet bardzo niebezpieczne burze i sztormy. Widać zatem, iż spadek (szczególnie szybki spadek) ciśnienia może dla nas oznaczać poważne tarapaty. Odwrotnie w przypadku układów wysokiego ciśnienia, które są następstwem prądów zstępujących. Możemy się wtedy spodziewać bardzo ciepłej i bezchmurnej pogody.

Często układy ciśnienia pozostają nad danym obszarem przez kilka dni, czasem nawet tygodni. Nie oznacza to jednak zupełnego braku wiatru (w przypadku żeglugi śródlądowej i przybrzeżnej). Jak już wspomnieliśmy przy powstawaniu bryz, różne tereny nagrzewają się w różny sposób powodując tym samym różnicowanie się ciśnienia. Stąd też w słoneczny dzień można często spodziewać się wiatru, którego siła rano wzrasta, by wieczorem zgasnąć. Dopiero, gdy wiatr nie ustaje wieczorem lub nawet się wzmaga oznacza to przesuwanie się układu ciśnienia i w następstwie zmianę pogody.

\subsection{Fronty atmosferyczne}
Masy powietrza przesuwane pomiędzy ośrodkami ciśnienia mogą mieć różną temperaturę. Kolejnym zjawiskiem kształtującym pogodę są zatem fronty atmosferyczne - styk dwóch mas powietrza o różnej temperaturze.

Najprostszym typem frontu jest front stacjonarny. Występuje on wówczas, gdy ani ciepłe ani chłodne powietrze nie ma dość energii, aby przepchnąć drugie. Wiatr po obu stronach frontu wieje z przeciwnych kierunków wzdłuż linii frontu (pamiętamy siłę Coriolisa?). W związku z tym na obszarze frontu spodziewać się można wiatru o zmieniającej się sile i kierunku. Co więcej, para wodna niesiona przez ciepłe powietrze skrapla się w kontakcie z chłodnym powietrzem co powoduje duże zachmurzenie. Jeśli dodamy do tego zjawisko silnej konwekcji na obszarze frontu otrzymamy szeregi przesuwających się niżów. Stąd, w przypadku frontu stacjonarnego często obserwujemy burze idące jedna za drugą wzdłuż linii frontu. Charakterystyczne są również opady o zmiennej sile. Front stacjonarny potrafi być w tym samym miejscu przez wiele dni. Po tym czasie, gdy temperatury powietrza po jego obu stronach wyrównają się, samoistnie zanika.

Czasem jest jednak tak, iż powietrze ciepłe ma dość energii by "przepchnąć" powietrze chłodne. Mówimy wtedy o froncie ciepłym. Jak pamiętamy, ciepłe powietrze jest lżejsze od chłodnego. Stąd ciepła masa powietrza napierając na zimną "wślizguje się na nią" jak pokazano to na~\autoref{fig:front_cieply}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//front_cieply}
	\caption{Front ciepły}
	\label{fig:front_cieply}	
\end{figure}
W przypadku, gdy ciepłe powietrze niesie ze sobą dużo wilgoci (wysoka temperatura - duża rozpuszczalność pary wodnej) po napotkaniu chłodnej masy powietrza (niska temperatura - mała rozpuszczalność) para wodna skropli się w postaci chmur. Ze względu na bardzo dużą powierzchnię frontu (około 800~km długości)powstałe chmury będą miały charakter warstwowy (stratus) poczynając od chmur najwyżej położonych. Dodatkowo skraplanie odbywa się stopniowo i powoli, co wyjaśnia słaby, ale ciągły charakter opadów, które mogą towarzyszyć przejściu tego frontu.

Zastanówmy się teraz jak będzie wyglądało przejście frontu chłodnego. W tym przypadku powietrze chłodniejsze jest cięższe, stąd po prostu "przepycha" masę powietrza ciepłego jak pokazano na~\autoref{fig:front_chlodny}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//front_chlodny}
	\caption{Front chłodny}
	\label{fig:front_chlodny}	
\end{figure}
Na granicy ośrodków znów następuje skroplenie pary wodnej znajdującej się w powietrzu cieplejszym. Tym razem jednak będzie miało ono charakter nagły i gwałtowny, ze względu na prawie pionowy kształt frontu. Znamy już chmurę o pionowym kształcie - jest to Cumulonimbus. Ze względu na nagłe skroplenie dużych ilości pary wodnej, opady towarzyszące przejściu frontu chłodnego mają charakter gwałtowny i intensywny.

Front zimny przesuwa się szybciej niż front ciepły. W związku z tym dochodzi czasem do sytuacji, gdy front ciepły doganiany jest przez front zimny. Powstaje w ten sposób ostatni typ frontu - front zokludowany pokazany na~\autoref{fig:front_zokludowany}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//front_zokludowany}
	\caption{Front zokludowany}
	\label{fig:front_zokludowany}	
\end{figure}
W przypadku frontu zokludowanego mogą wystąpić chmury i zjawiska charakterystyczne dla obydwu frontów. Zawsze jednak zacznie się on tak jak front ciepły.

Wszystkie rodzaje frontów wraz z odpowiadającymi im symbolami przedstawiono na~\autoref{fig:fronty}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//fronty}
	\caption{Fronty}
	\label{fig:fronty}	
\end{figure}

\subsection{Wpływ chmur}
Wspomnieliśmy już, iż para wodna w bardzo dużym stopniu kształtuje pogodę. Warto zatem poznać jaki ma wpływ na lokalne warunki pod postacią chmur.

Na samym początku warto zadać z pozoru śmieszne pytanie - czy chmury są widzialne? Oczywistą odpowiedzią jest "tak - chmury są białe!" Oznacza to zatem, iż chmury słabo przepuszczają światło i zarazem je odbijają. Nieoczywiste jest jednak, iż tak samo chmury działają na ciepło (\autoref{fig:odbicie_ciepla}).
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=.7\textwidth]{meteorologia//odbicie_ciepla}
	\caption{Wpływ chmur na rozchodzenie się światła i ciepła}
	\label{fig:odbicie_ciepla}	
\end{figure}
Stąd można na pochmurne niebo (chmury warstwowe) spojrzeć jak na gigantyczny termos. W ciągu dnia nie pozwalają na nadmierne ogrzanie ziemi przez światło słoneczne, ale nie pozwalają też w nocy na znaczny spadek temperatury. Dlatego też bezchmurne niebo latem oznacza gorący dzień i chłodną noc, a zimą dodatkowo mroźny dzień i jeszcze mroźniejszą noc. 

Oczywiście zjawisko jest dużo mniej widoczne w przypadku, gdy chmury nie przesłaniają całego nieba np. chmury Cumulus. W tym przypadku większe znaczenie dla nas jako żeglarzy ma zjawisko konwekcji. Dodajmy do \autoref{fig:konwekcja} kierunek wiatru. Chmura wraz z towarzyszącym jej prądem wstępującym przesuwa się, w związku z czym zmianie ulega siła wiatru. Ze strony nawietrznej chmury prędkość wiatru sumuje się z prędkością poziomych strug prądu wstępującego, a po stronie zawietrznej prędkości odejmują się.

Ze względu na szczególne niebezpieczeństwo jakie ze sobą niesie, warto trochę więcej uwagi poświęcić chmurze Cumulonimbus. Przypomnijmy - chmurę poznajemy po charakterystycznym, wypiętrzonym kształcie, ciemnym spodzie i występującym czasem wale burzowym. Jako, iż chmura Cumulonimbus powstaje w wyniku skroplenia się dużej ilości wody na małym obszarze, towarzyszą jej intensywne opady. Największym zagrożeniem dla nas, jako żeglarzy, jest jednak bardzo gwałtowny, porywisty wiatr. Przedstawiono to na \autoref{fig:wiatry_Cb}. 
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//wiatry_Cb}
	\caption{Wiatr w pobliżu chmury Cumulonimbus}
	\label{fig:wiatry_Cb}	
\end{figure}
Jak widać chmura zachowuje się jak komin zasysający powietrze (bardzo silna konwekcja). Dodatkowo kolejna cyrkulacja powietrza może występować w pobliżu kołnierza burzowego. Zwróćmy uwagę na związane z tym zmiany kierunku wiatru przy powierzchni wody. W ciągu jednej chwili kierunek wiatru może zmienić się o $180^o$! Jeśli dodamy do tego fakt, iż siła wiatru w pobliżu chmury Cb może wzrosnąć nawet do $10^oB$ otrzymujemy sytuację, w której bardzo trudno zapanować nad jachtem. O bezpiecznej żegludze na małym jachcie można w tym momencie zapomnieć. Nie należy jednak panikować. Po zobaczeniu chmury Cumulonimbus na horyzoncie lub usłyszeniu grzmotu mamy jeszcze czas na reakcję (przyjmuje się 15 minut). Oczywiście burza burzy nierówna, ale nie należy lekceważyć zagrożenia.

\textbf{Uwaga} - opisane tutaj postępowanie nie jest uniwersalne i dotyczy żeglugi śródlądowej\footnote{Odnośnie sztormowania na morzu można znaleźć odpowiednią literaturę}. Nic nie zwalnia nas od kierowania się zdrowym rozsądkiem. Autorzy mają jednak nadzieję, iż przede wszystkim początkującym żeglarzom przedstawiona procedura okaże się pomocna. Najpierw koniecznie należy wyciągnąć całą załogę na pokład i upewnić się, iż każdy ma na sobie środki ratunkowe. W międzyczasie staramy się uruchomić silnik, warto też przygotować pagaje i odbijacze (pamiętajmy o zasadzie minimum jednego napędu). Najbezpieczniejszym schronieniem są zazwyczaj porty, jednak przy braku takowego w pobliżu udajemy się do najbliższego brzegu (jeśli to możliwe osłoniętego od wiatru). Najlepsze schronienie dają małe zatoczki, ciasne przesmyki za wyspami, czy wąskie jeziora. W przypadku, gdy nie ma nigdzie żadnego z powyższych rozpędem wpływamy w szuwary. Podczas płynięcia na silniku staramy się zrzucić żagle. Nie należy się tutaj przejmować zasadą etykiety mówiącej o niełączeniu napędów - liczy się czas. Jak tylko dobijemy do brzegu staramy się zacumować jak największą liczbą cum i rzucić wszystkie kotwice jakie mamy (kotwice tylko w przypadku cumowania na dziko). Jeśli sąsiadujemy z innymi jachtami należy koniecznie wywiesić odbijacze. Warto też w tym przypadku spiąć linami sąsiadujące jachty. Mniejsze jest wtedy prawdopodobieństwo przesunięcia całego zestawu. Przy dobijaniu do brzegu, szczególnie kamienistego, warto pamiętać, iż jacht na fali może uszkodzić dno. W związku z tym, jacht powinien unosić się swobodnie na wodzie - nie wyciągajmy jachtu na brzeg. Dopiero po przycumowaniu można się schować przed deszczem w kabinie. Warto jeszcze uważać na towarzyszące burzy pioruny. Maszt i olinowanie stałe stanowią doskonałe piorunochrony. O ile utrzymamy od nich odpowiedni dystans będziemy bezpieczni od wyładowań elektrycznych.

Skoro znamy już zagrożenia towarzyszące chmurze Cumulonimbus warto umieć przewidywać jej nadejście w dłuższym okresie czasu niż 15 minut. W tym celu warto jeszcze raz odwołać się do wiedzy o mechanizmach powstawania tej chmury. Pierwszy z nich, konwekcyjny, występuje w bardzo ciepłe, wilgotne dni. Stąd, szczególnie latem, gdy dzień jest gorący, parny możemy spodziewać się po południu burz. Powietrze zazwyczaj jest wtedy nieruchome, odczuwamy "prażenie" słońca i ogólną duchotę. W takie dni nie należy wypływać na rozległe akweny (Śniardwy, Mamry), a przynajmniej warto trzymać się brzegu. Zawsze też warto wypatrywać miejsca, gdzie bezpiecznie moglibyśmy się schronić (osłonięte zatoczki, wąskie jeziorka). Trudniej przewidzieć nadejście chmury Cumulonimbus związanej z przejściem frontu. W tym celu należy systematycznie prowadzić obserwacje, pomiary i regularnie sprawdzać prognozę pogody.

\subsection{Ukształtowanie terenu}
Jak pamiętamy pogoda jest to chwilowy stan dolnych warstw atmosfery. Stąd wpływ na nią ma też ukształtowanie terenu. Oczywiście im większe zróżnicowanie wysokości tym ten wpływ bardziej widoczny. Należy zatem zawsze sprawdzić jakie warunki są przy brzegu, w pobliże którego mamy zamiar podpłynąć. Szczególnie przy określaniu kierunku wiatru, pomocne są wszelkiego typu chorągiewki, gałęzie, flagi itd. Warto też obserwować zachowanie innych jachtów na akwenie - za chwilę przecież my sami będziemy w ich miejscu.

Na początek omówimy zjawiska zmiany kierunku wiatru. Wiatr napotykając stromą ścianę (wysoki budynek, las, zbocze), w pierwszym momencie, odbija się od niej jak pokazano to na rysunku~\autoref{fig:wysoki_brzeg_zawirowanie}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//wysoki_brzeg_zawirowanie}
	\caption{Zawirowania powstające przy wysokim brzegu. a) ześlizgiwanie się wiatru b) odbicie wiatru}
	\label{fig:wysoki_brzeg_zawirowanie}	
\end{figure}
Jak widać, powstaje w ten sposób obszar, gdzie zmienia się kierunek wiatru. Analogicznie, podobne zawirowanie tworzy się, gdy wiatr ześlizguje się z dużego wzniesienia. Obydwa zjawiska są szczególnie uciążliwe przy manewrach portowych, gdzie często mamy do czynienia z wysokimi budynkami.

Kolejne dwa zjawiska związane są ze zmianą siły wiatru w pobliżu wysokiego brzegu. Pierwszym jest zasłonięcie od wiatru. Skutkuje ono zmniejszeniem siły wiatru, czasem nawet aż do zera. Nie zawsze jest to zjawisko negatywne - strefa o mniejszej sile wiatru pozwala na schronienie się przy bardzo silnym wietrze. Zjawiskiem przeciwnym do zasłonięcia jest zjawisko dyszy pokazane na rysunku~\autoref{fig:dysza}.
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//dysza}
	\caption{Zjawisko dyszy. Pokazano także miejsca zasłonięte od wiatru}
	\label{fig:dysza}	
\end{figure}
W przypadku, gdy w zasłaniającym wiatr brzegu znajdzie się przerwa (np. przecinka, ujście rzeki, kanału itp.), wiatr napotyka mniejszy opór. Wiąże się z tym znaczny wzrost jego siły w jej pobliżu.

Dodatkowe zjawiska związane z ukształtowaniem terenu ujawniają się na terenach górzystych. W przypadku, gdy powietrze napotyka górę w pierwszym momencie wznosi się na znaczną wysokość. Para wodna niesiona przez takie powietrze w miarę jego ochładzania skrapla się tworząc chmury (\autoref{fig:fen}).
\begin{figure}[!ht]
	\centering
	\includegraphics[width=\textwidth]{meteorologia//fen}
	\caption{Powstawanie fenu}
	\label{fig:fen}	
\end{figure}
Często towarzyszą temu opady deszczu, których natężenie związane jest z wysokością i stromością stoków (najbardziej wilgotnym miejscem na ziemi są południowe zbocza Himalajów). Po przejściu wzniesienia, pozbawione wody powietrze ześlizguje się po jego zboczu, osiągając często bardzo dużą prędkość. Ogólnie wiatr taki nazywany jest fenem, jednak można spotkać się z wieloma nazwami regionalnymi (np. halny w Polsce).

\section{Przewidywanie pogody}
Znając już składniki pogody i zależności między nimi można próbować przewidywać pogodę. Zajmuje się tym gałąź meteorologii zwana synoptyką. Wiedza ta pozwoli nam na lepsze zaplanowanie rejsu, tak aby był on przyjemny i bezpieczny.

\subsection{Samodzielna prognoza pogody}
Rozumiemy już jakie zjawiska zachodzą w pogodzie i znając ich następstwa możemy próbować ją już przewidywać samodzielnie. Należy jednak pamiętać, iż bez dostępu do danych ze stacji pomiarowych i satelitów, jesteśmy w stanie dokładnie prognozować tylko na 15 minut naprzód. Im bardziej wybiegamy w przyszłość, tym nasza prognoza obarczona jest większą możliwością błędu. Nie oznacza to jednak, iż powinniśmy rezygnować z wszelkich starań. Przeciwnie, uzupełniona o profesjonalną prognozę pomoże nam reagować na zmieniające się warunki. 

Zebraliśmy tutaj przesłanki dotyczące przewidywania określonych zjawisk pogody. Niektóre z nich były już wspomniane wcześniej. Warto jednak przedstawić je jeszcze raz w sposób usystematyzowany. Zazwyczaj nie zaobserwujemy wszystkich oznak naraz, ale im więcej ich dostrzeżemy tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia konkretnego zjawiska.

Oznaki dobrej, bezdeszczowej pogody:
\begin{itemize}
	\item Wysokie lub wzrastające ciśnienia - układom wysokiego ciśnienia nie towarzyszą chmury i opady
	\item Wiatr, którego siła zwiększa się rano, by następnie wieczorem zgasnąć - wyż nad nami nie przesuwa się
	\item Brak chmur rano na widnokręgu - nie zmierza ku nam żaden front atmosferyczny
	\item Chmury Cumulus zanikające wieczorem - konwekcja nie jest na tyle silna by wytworzyć chmury Cumulonimbus
	\item Wysoko latające jaskółki - owady w przypadku małej wilgotności powietrza mogą latać wyżej. W związku z tym owadożerne ptaki również latają wysoko
	\item Mgła opada po wschodzie słońca - ziemia szybko się nagrzewa i mgła rozpuszcza się w ciepłym powietrzu.
	\item Unoszenie się dymu do góry
	\item Czerwony zachód słońca
	\item Niezbyt intensywne świecenie gwiazd
\end{itemize}

Oznaki pochmurnej, deszczowej pogody:
\begin{itemize}
	\item Spadek ciśnienia - nadciąga niż
	\item Wiatr nie ustaje wieczorem i wieje w nocy - układ wysokiego ciśnienia, który był nad nami przesuwa się i nadchodzi niż
	\item Rano chmury na widnokręgu - przejście frontu atmosferycznego
	\item W przeciągu kilku dni obserwujemy coraz niższe partie chmur warstwowych - nadciąga front ciepły lub front zokludowany
	\item Cirrus na niebie, pogoda się ... zepsuje - znów front ciepły lub zokludowany
	\item Halo wokół księżyca lub słońca - oznaka obecności chmur Cirrostratus, charakterystycznych dla frontu ciepłego i zokludowanego
	\item Zmieniający się wielokrotnie kierunek wiatru - front stacjonarny
	\item Nisko latające jaskółki - duża wilgotność powoduje obniżenie lotu owadów, a zatem i owadożerców
	\item Krwistoczerwony wschód słońca
	\item Dym ściele się po wodzie
\end{itemize}

Oznaki pogody burzowej:
\begin{itemize}
	\item Ciemnoniebieskie, granatowe niebo - nadciąga chmura Cumulonimbus
	\item Bardzo szybki spadek ciśnienia - idzie niż, któremu towarzyszyć mogą chmury burzowe
	\item Parny, gorący dzień, spiekota - chmury Cumulonimbus wypiętrzają się na skutek konwekcji, możliwe burze wieczorem
	\item Chmury Cumulus nie przestają się rozbudowywać i wciąż się wypiętrzają - możliwe wieczorne burze
	\item Wielokrotne zmiany kierunku wiatru - front stacjonarny, któremu mogą towarzyszyć szeregi burz
\end{itemize}

Oznaki pogody wietrznej:
\begin{itemize}
	\item Szybka zmiana ciśnienia - wiatr jest efektem różnicy ciśnień. Im ta różnica większa tym silniejszy wiatr
	\item Czerwona tarcza księżyca
	\item Wzrost siły wiatru po tym jak przestanie padać
	\item Silne świecenie gwiazd
	\item Wszystkie oznaki pogody burzowej - burzom towarzyszą szkwały i bardzo silny wiatr
\end{itemize}

\subsection{Profesjonalna prognoza pogody}
W dzisiejszych czasach żeglarze dysponują wieloma źródłami profesjonalnej prognozy pogody. Sprawdza się ona zazwyczaj dalece lepiej niż prognoza samodzielna. Współcześnie przyjmuje się, iż prognoza dokładnie sprawdza się na następne cztery godziny. Znów pamiętać jednak trzeba, iż im dalej w przyszłość wybiegamy tym większa możliwość pomyłki. Na użytek żeglarzy ogólne prognozy pogody podawane w serwisach informacyjnych w mediach są mało przydatne. Obejmują one zbyt duże obszary i zbyt duże przedziały czasowe przez co mogą nawet wprowadzić w błąd. Poniżej wymieniono niektóre profesjonalne źródła prognozy pogody dla żeglarzy:
\begin{itemize}
	\item Internet:
	\begin{itemize}
		\item http://www.meteo.pl/
		\item http://pogodynka.pl/
		\item http://www.weatheronline.pl/
	\end{itemize}
	\item Bosmanat, kapitanat: w każdym porcie o prognozę pogody można poprosić w bosmanacie, czy kapitanacie
	\item Programy dla żeglarzy: niektóre rozgłośnie (np. radio Olsztyn), czy telewizje podają prognozę pogody specjalnie przygotowaną na użytek żeglarzy
	\item Radio UKF: na morzu, na kanale 16 ogłaszana jest zapowiedź prognozy pogody i podany jest kanał jej emisji. Należy wtedy zmienić kanał na wskazany i przygotować coś do jego notowania (najlepiej mieć do tego przeznaczony specjalny zeszyt).
	\item Faksymile: na morzu prognozy pogody można odbierać poprzez systemy teleksowe (przypomina w swoim działaniu faks)
	\item Sieć komórkowa: w przypadku, gdy nie mamy możliwości skorzystania z powyższych metod, a jesteśmy w zasięgu sieci komórkowych, nie wstydźmy się zadzwonić do rodziny lub znajomych. Można ich poprosić o śledzenie pogody i o umówionej godzinie się z nimi kontaktować. Są też dostępne specjalne usługi, gdzie można zamówić prognozy pogody przesyłane następnie sms-ami (np. w serwisie pogodynka.pl).
\end{itemize}
Niezależnie od wybranej metody prognozy pogody warto śledzić regularnie (co najmniej dwa razy dziennie na śródlądziu i cztery razy dziennie na morzu). Pozwoli nam to na odpowiednią reakcję nawet przy szybko zmieniających się warunkach.

\section{Podsumowanie}
Poniżej krótkie podsumowanie najważniejszych wiadomości zawartych w rozdziale:
\begin{itemize}
	\item Temperatura jest praprzyczyną wszelkich zmian pogody. Schemat zależności między elementami pogody: temperatura$=>$ciśnienie$=>$wiatr, temperatura$=>$wilgotność$=>$chmury
	\item Wiatr wieje z wyżu do niżu, a jego siła zależy od tego jak szybko zmienia się ciśnienie między nimi. Gwałtowny spadek ciśnienia zwiastuje sztorm.
	\item Wysokie ciśnienie oznacza z reguły dobrą pogodę, niskie zaś złą.
	\item Chmura deszczowa, kłębiasta (Cumulonimbus) jest bardzo wypiętrzona (często kształt kowadła), ciemna od spodu, z możliwym kołnierzem burzowym. Może być bardzo niebezpieczna - trzeba ją umieć rozpoznać i zareagować.
	\item Front ciepły przechodzi łagodnie - chmury warstwowe, słabe i ciągłe opady
	\item Front zimny przechodzi gwałtownie - możliwe burze, bardzo silne opady
	\item Należy obserwować zachowanie innych jachtów na akwenie, elementów przy brzegu, by ustalić lokalną siłę i kierunek wiatru
	\item Należy prowadzić regularną obserwację pogody i jeśli jest taka możliwość przeprowadzać pomiary meteorologiczne
	\item Należy regularnie korzystać z profesjonalnych serwisów pogodowych przeznaczonych dla żeglarzy
\end{itemize}

\clearpage
\textbf{Literatura}
\begin{enumerate}
	\item A. Kolaszewski, P. Świdwiński, "Żeglarz i sternik jachtowy,"
	\item J. Czajewski, "Meteorologia dla żeglarzy,"
	\item Materiały Akademii Morskiej w Gdyni, http://ocean.am.gdynia.pl/student/meteo\_1.htm
	\item National Weather Service - An Online School for Weather, http://www.srh.noaa.gov/jetstream/index.htm
\end{enumerate}

%********** Koniec rozdzialu **********
